Susmak mı ? Saklamak mı ?

Evliya Mehmet Dayı'nın hayatı

Karadeniz'in bir köyünde, 1800'lerin sonuna doğru bir çocuk doğdu. Adını Mehmet koydular. Yıllar sonra herkes ona “Evliya Mehmet Dayı” diyecekti.

Küsleri barıştırır, davalıları aynı sofraya oturturdu. Sakin, kararlı ve esnekti.

İyiliği bir ilke gibi taşırdı.

Yüzyıl dönerken gençler yol aldı. Mehmet de bir arkadaşı ile Rusya'ya, Tiflis'e gitti. Hızarcılık yaptı, taş duvar ördü, kazandığı ile orada evlendi, iki çocuğu  oldu. Birinin  adı Gurbet birinin Hasret. Köydeki kardeşleri bunların hiçbirini bilmiyordu.

 Memlekete vardığında kapı arkasından kapandı. Tiflis'e geri dönmek istedi fakat savaş kızışmış, yollar kapanmıştı. Orada yaşadığını ömür boyu kimseye anlatmadı. Köyde yeniden evlendi, on üç çocuğu oldu. Dördünü küçükken toprağa verdi. Sofrada gülen, camide sakin duran bu adamın yalnız kaldıkça içli içli ağladığını görenler olurdu.

Sorduklarında tek söz etmezdi.

Yetmişli yılların ortasında, husumetlileri barıştırmak için üstlendiği sorumluluğun ağırlığıyla kalbi durdu. Ardından yol arkadaşı, aynı köyden bir adam, çocuklarına sordu: “Size bir şey anlattmı?” Anlatmamıştı. Adam bu seferher şeyi anlattı. Tiflis'i, orada kalan eşi ve çocukları, dönemeyişi. Çocuklar yıllarca aradı. Tiflis'teki kardeşler de babalarını hiç unutmamıştı.

Yüzyılın sonuna yaklaşırken, 1990'larda, o kollardan biri Rize'ye kadar geldi. İki kol kavuştu.

Tiflis'te kalan çocuklar babalarını hiç unutmadı. Sessiz, kimsesiz bir yere yerleşip soylarını büyüttüler. Bugün o kol, koca bir köy kadar kalabalık. Düğünlerde, bayramlarda, şenliklerde iki yaka birbirine gidip geliyor. Karadeniz'de kalanlar “Evliya Mehmet Dayı'nın çocukları  Türk ”  Tiflis'tekiler Çırak Mehmet'in çocukları Rus ". İki ayrı ad, tek kök. Aralarına sınırlar, savaşlar, bir yüzyıl girdi fakat yetmedi. Çünkü bağ , dil ve hasret sınır tanımaz. Bir adamın yarım bıraktığı iki hayat, torunlarının elinde tamamlandı.

Bu hikâye ne anlatıyor?

Mehmet Dayı'nın torunları yaşlandı, torunların torunları büyüdü. Ancak hikâye hâlâ aynı soruyu soruyor: susmak ile saklanmak aynı şey midir?

Aile içinde de böyle sessizlikler vardır. Bir adam yıllarca sabreder, tartışmaz, kimseye dert yanmaz. Çevresi bunu çoğu zaman yanlış okur. “Sessiz kalıyorsa haksızdır” ya da “korkuyor” der. Oysa vakar, boyun eğmek değildir. Vakar, ne zaman susup ne zaman konuşacağını bilmektir.

Anlatılır ki bir adam karısından boşanmak ister. Mahkeme sorar: “Ne kusuru var?” Adam der ki: “Ben namusumu kimse ile konuşmam.” Boşanırlar. Sonra yine sorarlar. Adam der ki:  Elalemin namusunu konuşmam.” Bu, aile içi meseleleri çarşıya dökmemenin ilkesidir. Ama kişinin kendi acısını, kendi sınırını açıkça söylemesi bu ilkeye aykırı değildir. Bir kimse, karşısındakini yermeden de “bu bana ağır geliyor, böyle devam edemem” diyebilir.

İkinci soru şu: kapıyı kapatmadan sınır koymak mümkün müdür? Mümkündür. Geri çekilmek, kapıyı kilitlemek demek değildir. Bu aile içi meseleleri çarşıya dökmemenin ilkesidir. Ancak kişinin kendi acısını, kendi sınırını açıkça söylemesi bu ilkeye aykırı değildir. Bir kimse, karşısındakini yermeden de “bu bana ağır geliyor, böyle devam edemem” diyebilir. Anahtar tek elde durmaz. Her madalyonun bir de öbür yüzü , görülmeyen yaraları vardır. Barış, iki tarafın da kendi payını görebilmesinden geçer. 

Mehmet Dayı bunu hayatıyla gösterdi: ömrünü kimin haklı olduğunu kanıtlamaya değil, bağları onarmaya verdi. Asırlar dönüp bakınca Bir asır önce insanlar yol alırdı: ekmek için, iş için, aş için, savaştan kaçmak için.

Aileler ikiye bölündü, mektuplar yarıda kaldı, kapılar kapandı. Fakat  dönüp baktığımızda şunu görüyoruz: tarih sınırları değiştirdi, imparatorlukları yıktı, ancak insanın insanı arama ihtiyacını yıkamadı.

Mehmet Dayı'nın hayatı küçük bir ölçekte bunu gösteriyor. Susmak bir ömür sürdü, fakat bağ sonunda onu aştı. Demek ki asırlık tecrübenin sonucu şu: ayıran şeyler geçicidir, birleştiren şeyler kalıcıdır. Kimin haklı çıktığı unutulur, kimin kimi aradığı unutulmaz. Bu yüzden bir insanın dünyadaki en büyük sermayesi, ne kadar haklı çıktığı değil, ardında kaç kapıyı aralık bıraktığıdır. Rahmet, bağışlama ve buluşma ihtimali, bütün bu asırların bize bıraktığı en sağlam miras gibi duruyor. İnanç sahibi olanlar bunu şöyle söyler: Yaratıcı sonsuz Rahmet sahibi ve  merhametliyse, cennet de tek kişinin , tek  bir ailenin, tek bir milletin sığacağı kadar dar olamaz. Orada herkesin yeri vardır.

Mehmet Dayı'nın hikâyesi bir pişmanlık hikâyesi gibi görünür. Fakat aslında bir kavuşma hikâyesidir. Kopmuş sanılan bağlar bazen sabır ile, bazen emek ile, bazen  torunların inadıyla yeniden kurulur. Bu yüzden hikâyenin sonunda şu söylenir:

Çektiklerine imtihan de,

sevdiklerine şükür de,

beklediklerine de ya nasip de, gitsin.

E. Ahmet Arif DERYADENİZ 

( Ekrem ÖNÇIRAK )