Herkes kendi ritmi ile başlar

İnsan İlişkileri Rönesansı

Temiz İnsan Manifestosu: Bireysellikten Evrensel Gelişime

1. Herkes kendi ritmiyle başlar

Her insan bu dünyaya kendi ritmiyle gelir: kendi adı, kendi coğrafyası, kendi çağı, kendi karakteri ve kendi yükleriyle. Herkes ayrı bir âlemdir; küçük bir kâinat, bir âlem-i sagir. Tıpkı gökyüzündeki yıldızların ve gezegenlerin birbirine benzememesi gibi, insanların da birbirine benzememesi bir eksiklik değil, yaratılışın kendisidir.

Ancak bu ritim yalnız kalmaz. Yaşadığımız ortam, yanımızdaki insanlar, duyduğumuz sözler, tanık olduğumuz davranışlar bizi zamanla, küçük küçük ve çoğu zaman fark etmeden değiştirir. Sürekli şikâyetin hâkim olduğu bir ortamda şikâyet etmek sıradanlaşır. Öğrenmeye ve üretmeye değer veren insanların yanında ise kendimizde yeni bir şeyler keşfederiz.

Bu yüzden yalnızca "Ben nasıl bir insan olmak istiyorum?" diye sormak yetmez. Şunu da sormalıyız: "İçinde bulunduğum çevre, beni nasıl bir insana dönüştürüyor?" Ve daha önemlisi: "Ben, çevreme nasıl bir ritim sunuyorum?"

2. Görünmeyen taşıyıcılar

Bir insanın etrafına yaydığı şey yalnızca söylediği sözler değildir. Düşünce tarzı, bakışı, duruşu, yaklaşımı, kelime seçimi, ses tonu, kendine ve çevresine gösterdiği özen; hepsi bir bütün olarak karşıdakine ulaşır. Buna "enerji" ya da "frekans" diyebiliriz. Bu kelimeleri burada bir metafor olarak kullanıyoruz: bir insanın bütün hâlinin başkasında bıraktığı his ve atmosfer.

Birçoğumuz bunu yaşamışızdır. Bazı insanların yanında içimiz rahatlar, nefesimiz yavaşlar, kendimiz olabiliriz. Bazılarının yanında ise nedenini söyleyemesek de gerilir ve kapanırız. Sözü, bakışı ve duruşu birbiriyle çelişmeyen, yani içiyle dışı örtüşen insan, çevresine güven yayar.

3. Kırılma, sürecin kendisidir

Hiç kimse acısız, kedersiz, hatasız bir hayat yaşamaz. Çocuklukta, gençlikte, olgunlukta, hatta yaşlılıkta; acı, kayıp, pişmanlık ve yanlışlar bizi bulur.

Gençken irademiz ve egomuz çelik bir zırh gibi görünebilir. Zırh ne kadar sert olursa, çatladığında kırılma da o kadar derin olur. Bazı insanlar olgunluk çağında saygınlıklarını, sahip olduklarını  sandıkları her şeyi kaybedebilir. Egosu daha yumuşak olanların kırılması ise daha hafif geçebilir. Herkes, kendine göre mutlaka bir şeyler yaşar.

Burada belirleyici olan şey kırılmanın kendisi değil, kırılmadan sonra olandır. Peygamberlerin hayat hikâyeleri de bunu anlatır: her birinin kendine özgü bir sorgulama, yalnızlık, sürgün ve imtihan dönemi vardır. Olgunluk, bu geçişlerden sonra gelmiştir.

4. Sorgulayan insan

Hayatı, insanları, iyiyi ve kötüyü, doğruyu ve yanlışı, kendi hatalarını ve başkalarının hatalarını sorgulayan insan, çoğu zaman en çok kırılan ve en çok değişen insandır. Sorgusu yanlış yönlere gitse bile, çalışan bir sorgu mekanizması onu hareketsiz bırakmaz. Her sorgulama, kişinin farkında bile olmadan kendi iç dünyasında bir hesaplaşma başlatır.

Herkesin iç dünyası aynı derinlikte ve genişlikte değildir; bunu beklemek de haksızlık olur. Önemli olan, kişinin bulunduğu yerden bir adım daha ileri gitmeye çalışmasıdır.

5. Temiz insan kimdir?

Temiz insan, hiç düşmemiş insan değildir. Temiz insan, yaşadıklarının yüküyle kırıldıktan sonra içsel bir uyanışla yeniden dengeye gelen, o birikimle daha sağlam, daha derin ve daha sakin biçimde hayatın içine geri dönen insandır.

Buna "nötr'lenme" diyoruz. Nötr'lenmek duygusuz olmak değildir. Geçmişin yüklerinden, kırgınlıklardan ve refleks hâline gelmiş savunmalardan arınarak olaylara tepki vermek yerine karşılık verebilmektir. Bu bir varış noktası da değildir. Hayatın her evresinde yeniden yaşanabilen, hiç bitmeyen bir yöneliştir.

Bu yolda önemli bir ayrım vardır: Kimimiz acıyı anlamla, kimimiz kimlikle bağlar. Kimimiz zevki huzurla, kimimiz kaçışla bağlar. Nötrlenme, bu bağların farkına varıp onları gevşetmek, duyguyu yaşayıp ona saplanmamaktır.

6. Seçim bizimdir

Bize haksızlık yapanlar olacaktır. Haksızlık yine haksızlıktır; onu güzelleştirmeye ya da “iyi ki oldu” demeye gerek yok. Mesele tamamen bu haksızlığa nasıl karşılık vereceğimizle alakalıdır. Eza ya eza ile mi karşılık vereceğiz, yoksa sabır, metanet ya da anlayışla mı? Belki karşımızdaki insan yoğun bir acının, stresin ya da farkında olmadığı bir yaranın içinde olabilir. Belki de değildir. Her iki durumda da ne olacağımıza biz karar veririz. Kur'an'ın ifadesiyle, iyilik eden de kötülük eden de kendine eder; herkes kendi heybesine kendi seçimini koyar.

Anlayış ve sabır, zarar veren ilişkide kalmak ya da hakkını aramamak demek değildir. Karşıdakinin acısını anlayıp ondan uzaklaşmak, sınır koymak, hakkını korumak da aynı olgunluğun parçasıdır.

7. Farklılık bir eziyet değil, bir denge

Herkes aynı düşünseydi, aynı hissetseydi, aynı olsaydı; bu bir eziyet olurdu. İnsanı kendi fıtratından ve karakterinden çıkarıp tek tip bir kalıba sokmak, onun değerini yok etmek demektir. Herkes iyi olsaydı iyiliğin anlamı kalmazdı. Herkes bir olsaydı yol gösterene, öğretene, öğrenene, âlime, ölçüye ve dengeye ihtiyaç duyulmazdı.

Farklılıklar vardır ve olacaktır: birileri başka bir yöne gidecek, başka bir şey isteyecek, başka bir şey verecek. Bizim görevimiz farklılığı silmek değil; ortak değerlerde buluşmanın yollarını aramak, yaşatmak ve değerli kılmaktır.

8. Hiçbir insan sonsuza dek kaybedilmiş değildir

Bugün dibe vurmuş biri, yarın çok daha yüksek bir olgunluğa ulaşabilir. Hiçbir insan her anında, her döneminde sadece iyi ya da sadece kötü değildir. Bu yüzden her çağda, her coğrafyada, her inanç ve değerde ölçü aynıdır: insana ne kadar saygı gösterildiği, ona ne kadar değer verildiği.

Belki bize zorluk çıkaranlar, bizde saklı olan cevherin ortaya çıkması için bir alan açmıştır. Bunu, zulmü meşrulaştırmak için değil, kendi yolculuğumuzu anlamlandırmak için hatırlarız.

9. Rönesans: Birey, birey, birey... ve sonra insanlık

Bu manifestonun iddiası şudur: Gerçek gelişim, yalnızca bireysel bir iç yolculuk değildir; ilişkiler yoluyla yayılan bir hâldir.

1. Bir insan içsel olarak kırılır, sorgular ve nötrlenir.
2. Nötrlenmiş insan, bütün hâliyle çevresine güven ve denge sunar.
3. Çevresindekiler, bu güvenli zeminde kendi kırılmalarından daha sağlıklı çıkma imkânı bulur.
4. Onlar da başkalarına bir imkân alanı açar.
5. Zincir büyür; bireysel gelişim toplumsal gelişime , toplumsal gelişim evrensel gelişime dönüşür.

İşte insan ilişkileri rönesansı budur: Daha çok bilgiye değil, daha derin ilişkilere , daha yüksek seslere değil, daha tutarlı insanlara , daha fazla yargıya değil, daha fazla anlayışa ihtiyacımız var.

Son söz

Her insan kendi ritmiyle başlar. Hangi ritme bağlandığımız, kimlerin yanında durduğumuz ve çevremize ne sunduğumuz, hepimizin ortak geleceğini belirler.

Bu yüzden her sabah kendimize iki soru soralım:

Bugün nasıl bir insan olmak istiyorum?

Bugün yanımdaki insanlara nasıl bir ortam sunuyorum?

Temiz insan olmak, kusursuz olmak değil; her kırılmadan sonra yeniden ayağa kalkıp başkasına da el uzatabilmektir.